De strijd tussen democratie en kapitalisme

Gepubliceerd op 20 april 2020 om 11:32

 

 

Henk Witte                                                                                                                                                                                          Er bestaat een toenemend onbehagen over de democratie zoals die de laatste decennia functioneert. Het is een ongemakkelijke constatering omdat voorzichtigheid met een dergelijke vaststelling geboden is, zeker in deze tijd. Maar al te gemakkelijk worden er door extreme bewegingen krachten uit geput om zich te mobiliseren.  Niettemin, een aantal ontwikkelingen geeft redenen om ons zorgen te maken over de houdbaarheid van ons staatsbestel, de democratie. Functioneert deze nog wel naar behoren? De deskundigen die hieraan twijfelen groeien in aantal en hun argumenten zijn niet zelden behoorlijk overtuigend. 

Zo meent Drs. Maurice de Hond dat de democratie de laatste tijd eerder voor instabiliteit dan voor stabiliteit zorgt. En inderdaad, voorbeelden te over. Kijk naar diverse democratische landen in de wereld en de situatie waarin ze zich bevinden. De langs democratische weg ontstane Brexitchaos, de ongekende tweedracht die de democratisch uitverkiezing van Trump als gevolg  heeft (nog los van de morele waardedaling), de democratische uitverkiezingen van mensen als Bolsenaro, Orban, Duterte, Erdogan, Salvini of charlatans als Farage en snobisten als Baudet. Instabiliteit en wanorde alom.

Die instabiliteit tekent zich ook af bij kabinetsformaties die door, je zou misschien kunnen zeggen een overdosis aan democratie, in een toenemend aantal landen steeds moeizamer verlopen. Noord-Ierland (581 dagen) en België (541 dagen) springen daarbij het meest in het oog, maar ook Spanje, Griekenland en Italië zijn voorbeelden. Als het al lukt om een kabinet te formeren dan moeten niet zelden samenwerkingsverbanden worden gesloten die dwingen tot een overmatige hoeveelheid water bij de wijn waardoor het uiteindelijk beleid een slap aftreksel (en zelfs dat helemaal niet meer) is van de basis waarop de keuze van de kiezers waren gebaseerd. Natuurlijk is elk verkozen parlement en doorgaans de daaruit ontstane regering een afspiegeling van de – verdeeldheid in de – samenleving en in die zin democratisch te noemen, maar of we ons daarmee nou zo gezegend moeten voelen is maar de vraag.

Neem ons eigen land. Een samenwerking tussen vier partijen die in verschillende opzichten en ten aanzien van diverse levensvraagstukken lijnrecht tegenover elkaar staan moet wel leiden tot zouteloze, weinig doortasten oplossingen of het vooruitschuiven van beslissingen. Zie de uiterst magere reactie van het Kabinet op de adviezen van de commissie Remkes aangaande democratische aanpassingen. In het regeerakkoord van Rutte III zat geen enkele ambitie wat staatkundige vernieuwing betreft, wat ongetwijfeld te maken heeft met de ingrediënten die het brouwsel Rutte IIl tot een smakeloos soepje hebben gebracht. In ieder geval wordt consistentie en voortgang en al zeker vernieuwing pijn gedaan terwijl de behoefte aan dat laatste nog nooit zo groot is geweest. En dan is er steeds weer de kans op uiterst vertragende L.P.F.- of P.V.V. -achtige komedies, want dat democratie leidt tot populisme mag op zijn minst een constatering zijn.

Bij dat alles zijn er factoren die een te grote invloed krijgen op de democratie. De meest geldende is wel de macht van het kapitaal. Het kapitaal concentreert zich meer en meer en daardoor ontstaat er een invloedrijke elite. Macht die zich door immense fusies en samenwerkingsverbanden ook nog eens tot steeds minder stoelen gaat beperken.

Die machtsconcentraties verminderen het vertrouwen van de burgers in de instituties  en dus de democratie en leidt tot onrust en instabiliteit. De onuitputtelijke rijkdom van sommigen leidt onmiskenbaar tot ondermijning van democratische processen. Het algemeen belang gaat het meer en meer afleggen tegen individuele- of groepsbelangen. Zie de strijd  om behoud van de dividendbelasting of het verkassen van bedrijven (lees: werkgelegenheid) naar een gunstiger loon- en belastingomgeving om maar niet te spreken van onduidelijke geldstromen, niet zelden door vijandige regiems in de richting van politieke bewegingen. Denk aan de steun aan Rassemblement national, voorheen het Front national vanuit Rusland. Nog onlangs was te lezen dat de wapenindustrie grote invloed heeft op het Nederlandse beleid. Hoezo democratie?

 


Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.